Bydgoszczanie w I kadencji Sejmu II Rzeczypospolitej

urlPo dłuższej przerwie mam zaszczyt zaprezentować Państwu kolejny rozdział opracowania poświęconego bydgoskim tradycją parlamentarnym. Tym razem będzie to niespokojny okres kadencji 1922-1927, w czasie której doszło do zamachu na prezydenta Narutowicza, a w maju 1925 roku doszło do siłowego przewrotu stronników Józefa Piłsudskiego. Przy tej okazji przybliżę Państwu sylwetki posłów: Jana Faustyniaka oraz Niemców Artura Pankratza i Kruta Graebe.

Okres tej kadencji był bardzo burzliwy w życiu politycznym. W tym czasie powołano aż 5 rządów. Pierwszym premierem I kadencji był gen. Władysław Sikorski (zmarły w do dzisiaj niewyjaśnionej katastrofie na Gibraltarze), który urzędował od 16 grudnia 1922 roku do 26 maja 1923 roku. Dwukrotnie premierem był z kolei Wincenty Witos; pierw od 28 maja 1923 roku do 15 grudnia tego roku, a później przez 5 dni od 10 maja do 15 maja 1926 roku. Wówczas doszło do zamachu stanu przez stronników Józefa Piłsudskiego tzw. przewrót majowy. Witos nie chcąc dalszego przelewu krwi złożył dymisję, wraz z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim. Należy wspomnieć, że według ówczesnej ordynacji prezydentów wybierało Zgromadzenie Narodowe, czyli Sejm i Senat. W kadencji 1922-1927 było ich trzech; Gabriel Narutowicz od 9 – 16 grudnia 1922 roku (został zamordowany w wyniku zamachu), następnie wspomniany Stanisław Wojciechowski do maja 1926 roku i od 1 czerwca do końca kadencji Ignacy Mościcki. Przez cały okres tej kadencji Marszałkiem Sejmu był Maciej Rataj.

 
Wybory do Sejmu odbyły się 5 listopada 1922 roku, w których wybrano 444 posłów. Tydzień później natomiast Polacy wybrali 111 senatorów. W obu wyborach zastosowano ordynacje proporcjonalną podobną do obecnie stosowanej, z małą tylko różnicą, że poza listami w okręgach wyborczych, funkcjonowały też listy ogólnokrajowe. Te wybory wygrały stronnictwa narodowe i ludowe, mandaty zdobywali także przedstawiciele mniejszości narodowych – głównie niemieckiej i żydowskiej. Najwięcej posłów liczył Chrześcijański Związek Jedności Narodowej – 169.

 
Bezpośrednio w okręgach wyborczych wybrano 372 posłów. Bydgoszcz wraz z powiatami: inowrocławskim. Szubińskim, wyrzyskim, strzeleńskim tworzyła okręg nr 32, w którym wybrano 6 parlamentarzystów. Udział w wyborach wzięło 163.819 wyborców ( frekwencja ponad 86%). Wygrała lista nr 8 Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej z poparciem ponad 77 tys. wyborców, która uzyskała 3 mandaty. Posłami zostali: związany z Poznaniem Edmund Bigoński, który zasiadał także w Sejmie Ustawodawczym; księgarz z Poznania Karol Rzepecki; ziemianin spod Gniezna Leon Zółtowski.

 
Z poparciem ponad 44 tys. głosów 2 mandaty uzyskała Narodowa Partia Robotnicza. Pierwszy objął ślusarz z Poznania Władysław Herz, drugi zaś Jan Faustyniak – górnik z Bydgoszczy. Jeden mandat przypadł liście nr 16 Bloku Mniejszości Narodowych Rzeczypospolitej Polskiej, dla Niemca Kruta Graebe, który był byłym wojskowym.

 
Z listy państwowej mandat uzyskał ponadto zamieszkały w Bydgoszczy Artur Pankratz, członek Zjednoczenia Niemieckiego. W latach 1914-1918 służył on w armii niemieckiej, wcześniej był także bydgoskim radnym. Autor publikacji w pismach socjalistycznych.

 
W praktyce zatem jedynym typowym przedstawicielem Polaków z Bydgoszczy w Sejmie I kadencji był Jan Faustyniak, który nie był rdzennym bydgoszczaninem. Urodził się on w maju 1879 roku w Kościuszkowie. Wydawał wraz z Janem Brejskim ,,Wiarusa Polskiego”, czasopismo Polaków w Niemczech. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości działał na rzecz mniejszości polskiej w Niemczech. Doprowadził do powstania polskiego konsulatu w Essen. Z publikacji Tadeusza Rzepeckiego dowiadujemy się, że w 1920 roku prowadził agitację w Niemczech na rzecz przewiezienia polskiemu wojsku amunicji, która była potrzebna w wojnie z bolszewikami. W 1922 roku zamieszkał w Bydgoszczy. Po raz pierwszy posłem został wybrany 5 listopada 1922 roku, następnie mandat uzyskał także w II i III kadencji, stąd też swoją przygodę parlamentarną zakończył dopiero w 1935 roku, po czym wycofał się z życia publicznego. Jan Faustyniak zmarł w 1972 roku. W bazie sejmowej znajdujemy jego interpelacje do Ministra Sprawiedliwości w sprawie przestępstw służbowych w domu karnym w Koronowie.

 
W wyborach do Senatu w dniu 12 listopada 1922 roku wybrano w okręgach wyborczych 93 senatorów oraz 18 z listy państwowej. Obowiązywał tutaj jednak nieco inny podział na okręgi wyborcze niż w przypadku wyborów sejmowych. Okręgami były bowiem całe w województwa. W województwie poznańskim wybrano 7 senatorów – 4 mandaty uzyskało Narodowe Chrześcijańskie Stronnictwo Pracy (ks. Stanisław Adamski, dr Tadeusz Szułdrzyński, , ks. Antoni Stychel, Władysław Grabski) 2 Narodowa Partia Robotnicza (Jan Kierczyński i Antoni Banaszak,) i 1 mandat przypadł mniejszości niemieckiej (dr Jerzy Busse).

 

Prawie wszyscy senatorowie związani byli z dawną rejencją poznańską. Jedynym przedstawicielem Kujaw był Niemiec dr Jerzy Busse, który mieszkał w Kruszwicy. Z wykształcenia prawnik; w latach 1908-1918 poseł Rzeszy Niemieckiej. Senatorem został także w II i III kadencji. W czasie II wojny światowej dostał się do niewoli sowieckiej, gdzie podczas próby ucieczki w 1945 roku został zastrzelony.

 
Wybrany z województwa poznańskiego na senatora Władysław Grabski od 19 grudnia 1923 roku do 14 listopada 1925 roku pełnił funkcję premiera. Był to jego drugi rząd, gdyż w okresie Sejmu Uchwałodawczego pełnił tę funkcję przez 27 dni od 27 czerwca 1920 roku do 24 lipca 1920 roku.

 
Należy wspomnieć także o tym, że tamtejsza ordynacja przewidywała funkcję zastępców przedstawiciela danej listy. Na zwycięskiej nr 8 w okręgu nr 32 do Sejmu zastępcą został: ślusarz z Bydgoszczy Jan Cywiński, drogerzysta z Bydgoszczy Antoni Lewandowski oraz rolnik z Inowrocławia Wojciech Fijołka. Listę nr 7 zastępowali: nauczyciel z Bydgoszczy Wincenty Banach oraz robotnik z Nakła Andrzej Bogaczyk. Niemiecką listę 16 w Bydgoszczy zastępowała Eryk Witzbech, który zamieszkiwał powiat wyrzyski oraz Emil Góhring z Inowrocławia.

 
Funkcję zastępców list do Senatu pełnili natomiast: Stanisław Grzegorowicz, Mieczysław Chłapowski, Romuald Paczkowski, Ludwika Rybicka, Józef Englisch , Wojciech Wieczorek, Wojciech Grześkowiak, Kazimierz Sargalski, Fritz Partickel oraz Herman Dietz zamieszkały w Bydgoszczy.

 
I kadencję rozwiązano 27 listopada 1927 roku.

 
Łukasz Religa

 
W przyszłym tygodniu ukaże się w portalu PopieramBydgoszcz.pl publikacja poświęcona II kadencji Sejmu II RP, który urzędował w latach 1928-1930. Okres wydaje się dość krótki, ale na pewno był on bardzo ciekawy chociażby z powodu znacznego przetasowania na polskiej scenie politycznej.

 

Polecamy też publikację poświęconą Sejmowi Ustawodawczemu 1919-1922: Bydgoski parlamentaryzm w odrodzonej Polsce.