Parlamentarzyści ostatniej kadencji II Rzeczypospolitej

Tablica pamięci w Sejmie. Wypisano na niej nazwiska parlamentarzystów zamordowanych w czasie II wojny światowej. Fot: Piotr VaGla Waglowski, http://www.vagla.pl

Tablica pamięci w Sejmie. Wypisano na niej nazwiska parlamentarzystów zamordowanych w czasie II wojny światowej.
Fot: Piotr VaGla Waglowski, http://www.vagla.pl

Cieszę się, że mogę Państwu zaprezentować ostatni rozdział publikacji poświęconej reprezentacji Ziemi Bydgoskiej w Sejmie i Senacie II Rzeczypospolitej. Zapewne nie będzie to jednak koniec, gdyż w planach mam także kolejne rozdziały poświęcone Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i historię najnowszą w III Rzeczypospolitej. Nie kryje też ambicji cofnięcia się też do czasów pruskich, gdzie Polacy brali udział także w pracach parlamentu Rzeczy Niemieckiej, może też uda się w dalszej przyszłości podjąć tematykę czasów szlacheckich. Chciałbym jednak, aby ten ostatni rozdział niósł ze sobą także zadumę, gdyż wielu polskich parlamentarzystów zostało w czasie II wojny światowej tragicznie zamordowanych.

Był to najkrótszy Sejm w dziejach II Rzeczypospolitej, który po niecałym roku od złożenia ślubowania został przerwany przez wybuch II wojny światowej. W czasie wojny zginęło 296 posłów i senatorów, wielu z nich tak jak opisywani w poprzednim rozdziale Juliusz Dudziński i Zygmunt Sioda z karabinem w ręku bronili niepodległości Ojczyzny. Jedna ze ścian w głównym holu budynku Sejmu została poświęcona ich pamięci. Wypisano na niej nazwiska wszystkich zamordowanych parlamentarzystów.

Po śmierci Piłsudskiego obóz sanacyjny zaczął się dzielić, co prowadziło do wewnętrznych napięć. Prowadziło to do kryzysów politycznych. 13 września 1938 roku prezydent Ignacy Mościcki zdecydował się na rozwiązanie parlamentu i nowe wybory, które zaplanowano na listopad. Najprawdopodobniej Mościcki obawiał się, że po objęciu funkcji Marszałka Sejmu przez Walerego Sławka, zostanie pozbawiony on swojego stanowiska.

Wybory do Sejmu odbyły się w dniu 6 listopada 1938 roku, które ponownie zbojkotowała opozycja. Frekwencja w skali kraju wyniosła zaledwie 67%, co było najniższym wynikiem w historii II Rzeczypospolitej.

W okręgu inowrocławskim (nr 99) mandaty uzyskali: Władysław Konieczny i Jan Wichliński. Na temat Koniecznego zbyt dużo dzisiaj nie wiemy. Urodził się on w 1885 roku. Pracował jako ceglarz. Pod koniec sierpnia 1939 roku wszedł w skład inowrocławskiego Obywatelskiego Komitetu Pogotowia Narodowego. Po wejściu Niemców do Inowrocławia został aresztowany. Zginął podczas tzw. „krwawej nocy” 22 października, gdy Niemcy dokonali masakry więźniów. O tej sprawie zrobiło się głośno w świecie.

Jan Wichliński herbu Zabawa urodził się 1908 roku w Helenowie pod Inowrocławiem. Zmarł, najprawdopodobniej w listopadzie 1939 roku, w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen na terenie dzisiejszej Austrii.

W okręgu bydgoskim (nr 100) ponownie mandat uzyskał Juliusz Dudziński. Włodzimierz Dziekoński był inżynierem kolejnictwa. Od 1935 roku pełnił funkcję prezesa Zjednoczenia Kolejowców Polskich, typowej organizacji branżowej.

Skład Senatu ogłoszono 13 listopada 1938. Wybory do tej izby odbywały się według specjalnego klucza, o którym szerzej wspominam w poprzednim rozdziale. Przyznam, że duży problem sprawiło mi ustalenie, czy Bydgoszcz wraz z ziemią bydgoską wybierała senatorów wraz z województwem poznańskim czy pomorskim. Od 1 kwietnia 1938 roku Bydgoszcz znajdowała się bowiem już w województwie pomorskim, nie mniej jednak województwo poznańskie mimo skurczenia nadal wybierało 5 senatorów, zaś powiększone pomorskie 2 senatorów – jak to przewidywała ustawa wyborcza z 1935 roku. Trzymając się literalnie tej ustawy obstawiałem przy województwie pomorskim, choć oznaczałoby to pewną niesprawiedliwość. Ostatecznie ten pogląd potwierdziła lektura Kurjera Bydgoskiego z dnia 15 listopada 1938 roku.

W województwie pomorskim wybrano na senatorów Jana Śląskiego spod Chełmna. Byłego powstańca wielkopolskiego oraz posła na Sejm IV kadencji (1935-1938). Za bohaterstwo w wojnie polsko-bolszewickiej odznaczony krzyżem Virtuti Militari. Jesienią 1939 roku został aresztowany przez Rosjan i umieszczony w obozie w Kozielsku. Zabity w kwietniu lub maju 1940 roku w Katyniu. Drugim z senatorów województwa pomorskiego był Dawid Bruski zamieszkały wówczas w powiecie chojnickim. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, podczas II wojny światowej ukrywał się w Lublinie przed gestapo, prowadził przy tym nauczanie na tajny kompletach. Po wojnie miał epizod związany z Bydgoszczą w szkołach zawodowych i muzycznych. Ostatnie lata życia spędził w Trójmieście – zmarł w 23 września 1980 roku w Sopocie. Na obradach kolegium wyborczego województwa pomorskiego zgłoszony był też m.in. kandydat Marcin Śpikowski, wiceprezydent Bydgoszczy (zastępca Leona Barciszewskiego).

Formalnie V kadencję Sejmu rozwiązał 2 października 1939 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie Władysław Raczkiewicz. W tym okresie polskie władze urzędowały we Francji. Funkcję substytutu parlamentu pełniła powołana 21 grudnia 1939 roku we Francji Rada Narodowa Rzeczypospolitej Polskiej, która niedługo później ewakuowała się do Londynu.

Raczkiewicz będący do momentu wybuchu wojny wojewodą pomorskim, objął funkcję prezydenta na mocy Konstytucji Kwietniowej, z uwagi na niemożliwość wykonywania swoich obowiązków przez Ignacego Mościckiego, który został przez władze Rumuni internowany w miejscowości Bicaz. Mościcki oficjalnie wskazał Raczkiewicza jako swojego następcę.

Łukasz Religa

„Sejm Rzeczypospolitej oddaje głęboki hołd swoim poprzednikom, posłom II Rzeczypospolitej, którzy oddali życie za Polskę w czasie Drugiej Wojny Światowej. Ich cierpienia i danina krwi nie były daremne. Współtworzyły fundament, na którym opiera się niepodległość naszej Ojczyzny. Niech pamięć o tym będzie zawsze w nas obecna, gdyż „naród, który traci pamięć, traci sumienie” – napisano na tablicy w głównym holu Sejmu, na której wymieniono nazwiska wszystkich parlamentarzystów, którzy zginęli w czasie II wojny światowej.

Polecamy też:

Kadencja 1935-1938 według Konstytucji Kwietniowej

Kadencja po ,,wyborach brzeskich| 1930-1935

Krótka kadencja po przewrocie 1928-1930

Bydgoszczanie w I kadencji Sejmu 1922-1928

Sejm Ustawodawczy 1919-1922