Węgierska historia na Kujawach i Pałukach

Pomnik św. Jadwigi w Inowrocławiu Fot: Monika Binkowska

Pomnik św. Jadwigi w Inowrocławiu
Fot: Monika Binkowska

Sędziwój VI Pałuka, starosta generalny Wielkopolski, uznawany jest za najwybitniejszego przedstawiciela rodu Pałuków, których symbolem był umieszczany w herbie topór. Sędziwój urodził się przed 1328 roku, najprawdopodobniej w Wąsoszu (dzisiejsza gmina Szubin). Przypadło mu pełnić funkcję starosty bydgoskiego, inowrocławskiego i gnieźnieńskiego. W tym też okresie zdecydował się podnieść godność Szubina do rangi miasta, które stało się jego główną siedzibą. Sędziwój Pałuka wybudował murowany zamek oraz, będący jednym z symboli tego miasta, kościół pod wezwaniem św. Marcina.

Politycznie Pałuka był blisko związany z węgierską dynastią Andegawenów, w szczególności z królem Ludwikiem Węgierskim. Ojcem tego władcy był Karol Robert, pierwszy z zasiadających na węgierskim tronie Andegawenów, matką zaś Elżbieta Łokietkówna, córka polskiego króla Władysława I Łokietka, który był związany dość blisko z Kujawami.

Po śmierci w 1370 roku króla Kazimierza III Wielkiego, ostatniego z Piastów, który na Kujawach się urodził i jako dziedzic ziemi kujawskiej podniósł Bydgoszcz do rangi królewskiego miasta, na polskim tronie zasiadł węgierski monarcha Ludwik Węgierski, co doprowadziło do zawiązania unii polsko-węgierskiej. Władze w Polsce swoim regentom: matce Elżbiecie oraz wspomnianemu Sędziwojowi Pałuce.

We wrześniu 1382 roku Ludwik Węgierski zmarł. Tron węgierski objęła jego córka Maria Andegaweńska, która z woli ojca miała zostać także królową Polski. Nie zgodziła się jednak na to żona Ludwika – Elżbieta Bośniaczka, która chciała, aby tron polski objęła ich druga córka Jadwiga, poprzez poślubienie księcia Zygmunta Luksemburskiego. Takie rozwiązanie nie spodobało się polskiej szlachcie, która wysłała Sędziwoja Pałuka z poselstwem na Węgry. Tam trafił do niewoli Elżbiety, która zacięcie broniła swojego planu. Sędziwój po pewnym czasie uciekł. Pogłębiająca się w Polsce anarchia sprawiła, że Sędziwój ponownie zawitał na Węgry, gdzie zagroził zerwaniem unii polsko-węgierskiej. W rezultacie wrócił do Polski z Jadwigą, która poślubiła litewskiego księcia Władysława II Jagiełłę i objęła 16 października 1384 roku tron polski. Koronacji dokonano w Krakowie. Zygmunta Luksemburskiego poślubiła natomiast jej siostra Maria. Warto wspomnieć, że Zygmunt Luksemburski planował wraz z krzyżakami i Węgrami doprowadzić do rozbioru Polski.

Tron polski Jadwiga Andegaweńska objęła w wieku zaledwie 11 lat. Zdaniem wielu historyków w związku politycznym z Jagiełło była niezbyt szczęśliwa, stąd też oddaliła się nieco od życia dworskiego i prowadziła surowe umartwiania, przez co jej postać po śmierci otoczona została kultem religijnym. Zmarła zaledwie w wieku 24 lat.

W okresie wojny z Zakonem Krzyżackim Jadwiga wraz z mężem na dłużej pojawiła się na Kujawach, głównie urzędując w zamku w Inowrocławiu, aktywnie włączając się w prowadzenie polityki. Legenda głosi, że przepowiedziała wówczas mistrzowi krzyżackiemu klęskę. Miała się pojawić pewnego razu także w Bydgoszczy. Kurier Bydgoski w dniu 2 kwietnia 1937 roku to wydarzenie opisał w sposób następujący:

„Z orszakiem kilkudziesięciu rycerzy przybyła królowa pod wieczór przed kościół św. Idziego. Rozkołysały się dzwony, lud na powitanie wyległ, kwieciem karocę zasypał i aż pod mury zamczyska odprowadził. (…) Ona to poddała staroście Thomkowi myśl założenia na przeciwnym od zamczyska brzegu Brdy domu zakonnego i osadzenia tutaj braci zakonnej, któraby oświatę szerzyła wśród mieszkańców zamczyska i miasta. W rok po pobycie królowej Jadwigi w Bydgoszczy, to jest w roku 1398, przybyli do Bydgoszczy pierwsi karmelici. Z Krakowa przysłała ich królowa, tak szczodrze obdarzywszy na drogę, że starczyło na postawienie pierwszej budowli, a na resztę wyłożył wielki dobrodziej karmelitów Thomko.”

Starania kard. Adama Sapiehy doprowadziły do rozpoczęcia wznowienia procesu beatyfikacyjnego w XX wieku. W pamiętnikach gen. Józefa Hallera możemy przeczytać, że modlił się on wraz z żoną do Jadwigi w intencji swojej chorej matki. Gdy jej stan zdrowia się poprawił, gen. Haller zdecydował się napisać świadectwo, jako dowód w procesie beatyfikacyjnym. Jadwiga błogosławioną w 1979 roku przez papieża Jana Pawła II. Polski papież ogłosił ją także 8 czerwca 1997 roku świętą.

Gdy przyjrzymy się barwom we fladze Szubina, to pokrywają się one z narodowymi Węgier. Czy wpływ na to miała osobista inspiracja Sędziwoja Pałuka tym krajem? Tego zapewne się nigdy nie dowiemy. Święta Jadwiga Andegaweńska natomiast od 2005 roku jest patronką Inowrocławia.

Łukasz Religa

Polecamy ponadto dalszą część historii: Od przybycia św. Jadwigi do zwycięstwa pod Grunwaldem i Koronowem