Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu

Przemarsz przez Poznań delegatów na Polski Sejm Dzielnicowy.

Przemarsz przez Poznań delegatów na Polski Sejm Dzielnicowy.

W ostatnich miesiącach prezentowałem sylwetki reprezentantów Bydgoszczy w poszczególnych kadencjach Sejmu II Rzeczypospolitej. Dla domknięcia okresu międzywojennego, chciałbym przedstawić jeszcze publikację poświęconą Polskiemu Sejmowi Dzielnicowemu, który powstał w 1918 roku w zaborze pruskim. Nie był to co prawda typowy parlament, zaś Sejm ten zebrał się tylko na jednym posiedzeniu, nie mnie jednak był to ważny akt polityczny tuż przed wybuchem Powstania Wielkopolskiego. Trzy dni po przejęciu władzy w Warszawie przez Józefa Piłsudskiego (11 listopada 1918), w Wielkopolsce Komisariat Naczelnej Rady Ludowej wygłosił odezwę programową i zwołał na grudzień Sejm Dzielnicowy w Poznaniu. Datę 11 listopada przyjmuje się za dzień odzyskania przez Polskę niepodległości – Wielkopolska, Śląsk, Pomorze i Kujawy były wówczas jeszcze częścią państwa niemieckiego i rząd pruski nie chciał dopuścić do oderwania tych ziem ze swojego terytorium.

Polacy zdecydowali się zatem powołać Sejm Dzielnicowy, który miał mieć mandat do reprezentowania Polaków na tym terytorium. Władze Niemieckie nie były tym faktem zadowolone, ale obawiając się wybuchu powstania, będąc przy tym wewnętrznie osłabione przez rewolucję socjalistyczną, zgodziły się stawiając jeden warunek – Polacy nie mogli domagać się oderwania ziem od państwa niemieckiego.

Sejm Dzielnicowy tworzyło 1399 delegatów, wybory odbywały się do 1 grudnia, często w formie wiecowej. Głos miał każdy obywatel polski, który ukończył 20 rok życia. Powiat bydgoski reprezentowało 25 delegatów:

Barylski H., Bydgoszcz wieś.

Borzych Fr., Koronowo

Buczkowski H., Wtelno

Burchardt Fr., Mąkowarsk

ks. Cychowski St., Birzewo.

Cywiński Jan, Bydgoszcz

Czajkowska F., Bydgoszcz

Czarnecki Antoni, Bydgoszcz

Filipiak Jan, Bydgoszcz

Kryger K., Bydgoszcz wieś.

Lisowski Józef, Ślesin

Malicki Wł., Bydgoszcz wieś.

Marchlewska Helena, Bydgoszcz

Nieszawski Leon, Potulice

Palinkowski, Bydgoszcz

Pokrzywiński Jan, Więzowno

Smoliński, Bydgoszcz

Sosnowski Józef, Bydgoszcz

Sosnowski Ludwik, Bydgoszcz

Szyman J., Bydgoszcz wieś.

Szymiński Michał, Wtelno

Świątkowski Jan, Bydgoszcz

Teska Jan, Bydgoszcz

Wierzbicki Melchior, Bydgoszcz

Żychliński Józef, Kusowo

Powyższa lista pochodzi z ,,Dziennika Polskiego Sejmu Dzielnicowego”. Swoich delegatów miał także: Śląsk, Prusy Królewskie (dzisiejsze Pomorze) oraz mniejszości polskie w innych częściach Niemiec.

Najbardziej znane postacie to: Melchior Wierzbicki, Jan Teska i ks. Jan Filipiak. Wierzbicki i Teska związani byli z Dziennikiem Bydgoszczy – oboje zakładali ten tytuł; Teska pełnił ponadto funkcję redaktora naczelnego. Dziennik Bydgoszczy był polskojęzyczną gazetą, która reprezentowała polskojęzyczną ludność Bydgoszczy, co było przyczyną szykan dla wydawców ze strony państwa pruskiego. Redaktor Teska został w czasie I wojny światowej zesłany na front zachodni, wówczas jego żona przejęła zadania redakcyjne. Tesce i Wierzbickiemu przypadł zaszczyt uczestniczenia w przejęciu władzy nad Bydgoszczą przez Polaków w styczniu 1920 roku. Teska witał 20 stycznia 1920 roku wojska polskie wkraczające na Stary Rynek, stojąc u boku głównego przedstawiciela ludności – dr Jana Biziela. W okresie międzywojennym Teska wydawał w Bydgoszczy organ prasowy Chrześcijańskiej Demokracji.

Natomiast ksiądz Filipiak aktywnie w czasie zaborów wspierał polską działalność narodową, z tego też powodu nadburmistrz Bydgoszczy pisał na niego skargi do Watykanu. Po wybuchu Powstania Wielkopolskiego aktywnie wspierał powstańców, za co został pobity dotkliwie przez Niemców. W okresie dwudziestolecia międzywojennego włożył duży wkład w odbudowę polskiego szkolnictwa w Bydgoszczy. Spoczywa na cmentarzu w Inowrocławiu.

Sejm Dzielnicowy obradował w dniach 3-5 grudnia 1918 roku w sali ,,Apollo” przy ulicy Piekary 17 w Poznaniu. Przez te dni Poznań tętnił polskim życiem, domy udekorowane były symbolami narodowymi. Przyjęto stanowisko do państw koalicji, w którym oczekiwano dostępu Polski do morza. Unikano jednak stwierdzeń, że wymagałoby to oderwania części ziem należących do państwa polskiego. Telegramy w tej sprawie trafiły m.in. do: prezydenta Stanów Zjednoczonych Thomasa Woodrow Wilsona, premiera Wielkiej Brytani Davida Lloyda Georga, prezydenta Francji Georgesa Clemenceau i marszałka Francji Ferdinanda Focha. Sejm Dzielnicowy wyraził także pragnienie powołania w Warszawie silnego rządu koalicyjnego, który reprezentowałby wszystkie obecne wówczas w Polsce nurty polityczne. Powołano także liczącą 80 osób Naczelną Radę Ludową, w skład której wchodził Melchior Wierzbicki.

Więcej razy Sejm Dzielnicowy się już nie zebrał. Kilka tygodni później, 27 grudnia wybuchło Powstanie Wielkopolskie. Po wyzwoleniu Poznania powołana przez Sejm Dzielnicowy Naczelna Rada Ludowa przejęła władzę na terenach podlegających powstańcom.

Łukasz Religa

Więcej o bydgoskim przedstawicielstwie w parlamencie II Rzeczypospolitej w Parlamentarium

 

Informuję, że obecnie pracuję nad okresem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Najprawdopodobniej za dwa tygodnie, będę miał zaszczyt zaprezentować pierwszą część przygotowywanego opracowania.