Gdy w Bydgoszczy zastanawiano się nad nowym ustrojem Rzeczypospolitej

konstytucja1Po tym jak nastała III Rzeczypospolita zaczęło się budowanie nowego państwa – jedną z pierwszych reform było zbudowanie postaw dla samorządności. Powstanie samorządności jest traktowane zgodnie jako jedno z największych osiągnięć ostatnich 28 lat. W III Rzeczpospolitą weszliśmy jednak z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Ludowej z 1952 roku.

Rok 1992 był w materii konstytucyjnej wyjątkowy, bowiem przypadała rocznica 200-lecia uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Był to też rok intensywnych prac nad nową konstytucją, zakończonych wejściem w życie 17 października tzw. Małej Konstytucji, która na nowo definiowała stosunki pomiędzy władzą ustawodawczą i wykonawczą oraz zagadnienia związane z samorządem terytorialnym. Pewne zapisy konstytucji PRL obowiązywały nadal, aż do uchwalenia obowiązującej do dzisiaj konstytucji z 1997 roku.

Ważnym wydarzeniem dyskusji o nowej konstytucji dla III Rzeczpospolitej była konferencja naukowa pt. ,,200 lat Konstytucji 3 Maja”, która odbyła się w Bydgoszczy w dniach 24-25 kwietnia, czyli na kilka dni przed historyczną rocznicą. Drugi dzień konferencji poświęcony był z obradami nadzwyczajnej sesji Sejmiku Województwa Bydgoskiego. Uczestniczyli w niej m.in. wicemarszałek Senatu Andrzej Wielowieyski, wielu posłów i senatorów oraz doradzająca senatowi obywatelska Stanów Zjednoczonych o nazwisku Muller. Przez te dwa dni wgłębiano się w dziedzictwo Konstytucji 3 Maja, ale jednocześnie rozmawiano o nowej ustawie zasadniczej.

-Sens naszego dzisiejszego spotkania wyznacza nam historia, a jednocześnie teraźniejszość. Spotykamy się bowiem w 200-lecie uchwalenia Konstytucji 3 Maja, a jednocześnie w okresie prac nad konstytucją demokratycznej, wolnej, samorządnej III Rzeczypospolitej – mówił przewodniczący Sejmiku Województwa Leszek Smoliński – Czujemy dzisiaj, że jesteśmy odpowiedzialni realnie, za realny naród i realne jutro. Nowy wymiar odpowiedzialności nie jest łatwy, ale właśnie on ma sens.

-Przenosimy się dzisiaj wyobraźnią w daleką, niemniej wciąż aktualną przeszłość. Konstytucja 3 Maja rodziła się w czasach upadku, klęski, w czasach narodowego nieszczęścia. Nie tylko Polska, ale także inne kraje przeżywały swe krzyżowe drogi. We Francji lała się krew królów, w innych krajach lała się krew poddanych. Polska szukała swej pośredniej drogi – drogi wyjścia z kryzysu. W takiej sytuacji trzeba było się zdobyć przede wszystkim na jedno – na wielką odwagę w myśleniu. Konstytucję tworzyli ludzie, ko których potem się mówić: to ci, którzy ,,odważyli się myśleć”. Dlatego dzieło Konstytucji jest dla nas przede wszystkim symbolem – symbolem myślenia – polskiego, heroicznego myślenia. Siła tej Konstytucji leży w sile myśli, która ją stworzyła. Polskie myślenie tworzyło krytykę z budowaniem, budziło wątpliwości, ale po to by odbudowywać wolność – kontynuował myśl przewodniczący Smolińśki – Dzisiaj idzie o to, aby te wielkie ideały i wartości najbardziej demokratycznej Konstytucji 3 Majowej znalazły swe odzwierciedlenie w Konstytucji III Rzeczypospolitej, w konstytucji już nowoczesnej, ale przepełnionej tamtą myślą.

Dużo do powiedzenia miał też senator Jerzy Stępień zaangażowany w prace nad Małą Konstytucją oraz późniejszą Konstytucją III Rzeczpospolitej, w kolejnych latach również prezes Trybunały Konstytucyjnego – Ta konstytucja powinna spełnić zadanie i spełni swoje zadanie, jeżeli przeprowadzi Polskę przez okres przejściowy do normalnego społeczeństwa demokratycznego i wolnorynkowego.

Senator Stępień również odczytał po raz pierwszy publicznie preambułę do nowej konstytucji, co ówczesny wiceprzewodniczący sejmiku Stefan Pastuszewski uznał za duże wyróżnienie dla Bydgoszczy:

,,W imię Boga wszechmogącego, my naród polski, pomni naszych ponad tysiącletnich dziejów, związanych z dziedzictwem chrześcijańskim, chlubnej tradycji Konstytucji 3 Maja, męstwa i wytrwałości walk pokoleń o niepodległość, pokojowego zrywu ,,Solidarności”, torujących drogę do wspólnoty suwerennych państwa, pragnąc zbudowania Rzeczypospolitej silnej miłością i pracą swoich obywateli, pod opieką praw przez nich ustanowionych naszą odzyskaną wolność wyrażamy na karatach niniejszej konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.”

Ostatecznie Mała Konstytucja z 1992 roku została uchwalona bez preambuły. Natomiast w Konstytucji III Rzeczpospolitej z 1997 roku zdecydowano się na zupełnie inną preambułę.

Łukasz Religa

Od Konstytucji III Maja do Konstytucji III Rzeczpospolitej z 1997 roku:

-Konstytucja 3 Maja obowiązywała od 3 maja 1971 roku do 1793 roku. Przestała obowiązywać zatem tuż przed III rozbiorem. W momencie jej uchwalenia było już po I rozbiorze, w wyniku którego Bydgoszcz weszła w skład Prus.

-W okresie zaborów powstawały konstytucje dla poszczególnych księstw, które jednak nie były nigdy w pełni niepodległe.

-20 lutego 1919 roku, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości uchwalono tymczasową Małą Konstytucję

-20 lutego 1920 roku uchwalono Konstytucję Marcową, która będzie obowiązywać do 1935 roku. Konstytucja Marcowa wprowadzała m.in. prawa wyborcze dla kobiet, w czym II Rzeczypospolita wyprzedziła wiele krajów zachodnich.

-23 kwietnia 1935 uchwalono Konstytucję Kwietniową, która będzie obowiązywać do końca II wojny światowej. Uchwalona została ona przy bojkocie opozycji przeciwko rządom sanacyjnym.

-W 1945 roku przywrócono Konstytucję Marcową, która funkcjonować będzie do 1952 roku.

-W 22 lipca1952 roku uchwalono Konstytucję PRL

-17 października 1992 roku wchodzi w życie Mała Konstytucja, która znosi część zapisów Konstytucji PRL.

-2 kwietnia uchwalona została Konstytucja III Rzeczypospolitej, która obowiązuje do dzisiaj.